Жұмысқа жаңадан орналасқан азаматтардың көбі сынақ мерзімі кезінде қандай құқықтарға ие екенін біле бермейді. Кейбір жұмыс берушілер осы кезеңді пайдаланып, жалақыны азайтуға немесе еңбек жағдайларын өзгертуге тырысуы мүмкін. Алайда сынақ мерзімінде де қызметкердің еңбек құқықтары заңмен қорғалады.
Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне сәйкес, жұмыс беруші қызметкердің кәсіби біліктілігі мен тапсырылған жұмысты атқару қабілетін бағалау үшін сынақ мерзімін белгілей алады.
Бірақ оның бір маңызды шарты бар: сынақ мерзімі туралы талап еңбек шартында міндетті түрде көрсетілуі керек. Егер шартта мұндай талап болмаса, азамат сынақ мерзімінсіз жұмысқа қабылданған болып есептеледі.
Сынақ мерзімі қанша уақытқа созылады?
Жалпы тәртіп бойынша сынақ мерзімі үш айдан аспауы тиіс.
Ал ұйым басшылары мен олардың орынбасарларына, бас бухгалтерлер мен олардың орынбасарларына, сондай-ақ филиалдар мен өкілдіктердің басшыларына алты айға дейін сынақ мерзімі белгіленуі мүмкін.
Сынақ мерзімінде қызметкердің қандай құқықтары сақталады?
Еңбек заңнамасы бойынша қызметкер жұмысқа кіріскен алғашқы күннен бастап негізгі еңбек құқықтары мен кепілдіктеріне ие болады.
Атап айтқанда, оның:
- жалақысын уақытылы әрі толық көлемде алуға;
- белгіленген жұмыс уақыты мен демалыс тәртібінің сақталуына;
- қауіпсіз еңбек жағдайында жұмыс істеуге;
- заңда көзделген әлеуметтік кепілдіктерді пайдалануға;
- еңбек құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға құқығы бар.
Яғни сынақ мерзімінде жұмыс істеп жүрген азаматты еңбек құқықтарынан айыруға немесе оған заңда белгіленген кепілдіктерді бермеуге болмайды.
Сынақ мерзімінде жалақыны азайтуға бола ма?
Жоқ, сынақ мерзімінің белгіленуі қызметкердің жалақысын өз бетінше төмендетуге негіз бола алмайды.
Еңбекақы мөлшері еңбек шартында көрсетіледі. Жұмыс беруші қызметкердің сынақ мерзімінен өтіп жатқанын сылтау етіп, келісілген жалақыны азайта алмайды.
Мысалы, азамат үш айлық сынақ мерзімімен жұмысқа қабылданса, осы кезеңде оған еңбек шартында белгіленген еңбекақы төленуге тиіс.
Еңбек шартын мұқият оқыңыз
Жұмысқа орналасқан кезде еңбек шартындағы талаптармен толық танысып, сынақ мерзімінің бар-жоғын, ұзақтығын, жалақы мөлшерін және еңбек жағдайларын тексерген жөн.
Ең бастысы, сынақ мерзімі жұмыс берушіге қызметкердің құқықтарын шектеуге мүмкіндік бермейді. Қызметкердің еңбек құқықтары жұмысқа кіріскен алғашқы күннен бастап қорғалатынын ұмытпаған жөн.
