Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың биылғы 3 наурызда «Түркістан қаласының ерекше мәртебесі туралы» Заңға қол қойғаны белгілі. Заң нормалары Түркістанның рухани, тарихи-мәдени және туристік орталық ретіндегі айрықша орнын белгілеп, сәулет мұрасы санатындағы ерекшелігін айқындап берді.
Құжатта тарихи-мәдени мұраны сақтау – Қожа Ахмет Ясауи кесенесі мен басқа да ескерткіштерді қорғау, археологиялық және ғылыми-реставрациялық жұмыстарды реттеу, тарихи-мәдени мұраны қайта жаңғырту және ұлттық қолөнерді дәріптеу, қорғау аймағында биіктігі мен сәулеті үйлеспейтін ғимараттарды салмау, археологиялық ескерткіштердің резерватын құру, мүгедектігі бар адамдарға қолжетімді инфрақұрылым және инклюзивті туризм құру арқылы қалада жайлы орта қалыптастыру мәселелері енгізілген.
Сонымен бірге қаланың бірыңғай келбетін – сәулет ерекшелігін сақтау үшін дизайн код енгізу, тиімді басқару мен бақылау үшін әкімдік пен мәслихат өкілеттігін кеңейту, мемлекет тарапынан қолөнер шеберлерін қолдау мен көлік транзитін реттеу, туризмді дамыту және тұрмыс сапасын арттырумен қатар қаланың тарихи ерекшелігін сақтау қарастырылған.
Бүгінге дейін Түркістан қаласын әлемдік деңгейдегі туристік орталыққа айналдыруда батыл қадамдар жасалды. Қожа Ахмет Ясауи кесенесін ежелгі сәулет өнерінің інжу-маржаны ретінде танытуда инфрақұрылымды жетілдіру жолға қойылды. Түркістанда халықаралық әуежай ашылып, қонақүйлер мен сервистік қызметтің сапасы жақсарды. Мәдени туризмді кеңейтуге арналған жаңа нысандар салынды, туристік әлеуетті арттыруда цифрлық технологиялар кеңінен енгізіліп отыр.
Түркістан қаласының ерекше мәртебеге ие болуы, оның тарихи маңызы мен рухани байлығын жаңа деңгейге көтерді. Осы жаңа мүмкіндіктерді пайдалана отырып, қала өзінің өткені мен болашағын сабақтастыратын жаңа жобаларды жүзеге асыруда. Солардың бірі – Қолөнершілер қалашығының ашылуы. Бұл жаңа туристік кешен, Түркістанның рухани тарихы мен қазіргі өркениетін ұштастыратын ерекше орынға айналды.
Қолөнершілер қалашығында 20 шеберхана, 2 шоурум, көрме залы, мейрамхана мен қонақүй кешені сияқты заманауи туристік инфрақұрылым қарастырылған. Бұл жерде қолөнер шеберлері өз туындыларын жасап, оларды жұртшылыққа ұсына алады. Бұл тек қолөнерді дамыту ғана емес, сонымен қатар Түркістанның туристік әлеуетін арттыруға да ықпал етеді.
Мемлекет тарапынан қолөнер шеберлеріне көрсетілетін қолдау да ерекше. Қолөнершілердің шығындарының 25%-ына дейін субсидия берілуі, олардың өндірістік қуаттылығын арттырып, бәсекеге қабілеттілігін нығайтуға бағытталған маңызды шара болып табылады. Бұл шеберлерді ынталандырып, олардың кәсібін дамытуға жол ашады.
Түркістанның жаңа келбетін қалыптастыруда бірыңғай дизайн-кодтың рөлі зор. «Жарнама туралы» Қазақстан Республикасының Заңы мен «Түркістан қаласының ерекше мәртебесі туралы» Заңының негізінде, 2025 жылғы 18 сәуірде Түркістан қалалық мәслихатының шешімімен қала бойынша бірыңғай дизайн-код бекітілді. Бұл код қаланың сәулеттік келбетін реттеп, оның эстетикалық сапасын арттыруға бағытталған. Ол жалпы ережелерді, сәулет және қала құрылысына қойылатын негізгі талаптарды, сыртқы көрнекі ақпаратты, көше навигациясын, көше жиһазын, ғимараттардың қасбеттерін, қоршауларды және қалалық кеңістікті жарықтандыру мәселелерін қамтиды.
Қала әкімдігі бұл бағытта жүйелі жұмыстар жүргізуде. Заңсыз орналастырылған жарнамаларды анықтау, ретсіз сауданы болдырмау және кәсіпкерлік нысандарының қасбеттерін талапқа сай келтіру мақсатында рейдтік іс-шаралар тұрақты өткізілуде. Нәтижесінде, дизайн-кодқа сәйкес келмейтін бірқатар ретсіз жарнамалар алынып, қала келбетіне зиян келтіретін құрылымдар жойылды.
Тексеру жұмыстары барысында сыртқы жарнамалардың орнатылу тәртібі, рұқсат құжаттарының болуы, маңдайша мәтіндерінің эстетикалық және тілдік талаптарға сәйкестігі, сондай-ақ сауда нүктелерінің тек арнайы белгіленген аумақтарда ғана жұмыс істеуі қатаң назарға алынды. Жыл басынан бері жүргізілген жұмыстар нәтижесінде қала аумағында 548 ретсіз орнатылған жарнама нысаны жойылды. Сонымен қатар, 308 жарнамалық маңдайша мен ақпараттық тақтайша жаңа дизайн-код талаптарына сай қайта орнатылды. Бұл шаралар Түркістанның көркемдік келбетін жақсартып, қаланы заманауи және эстетикалық жағынан тартымды ете түсуде.
Түркістанның ерекше мәртебесі оның туристік әлеуетін арттыруға да зор мүмкіндіктер ашады. Қолөнершілер қалашығы сияқты жобалар қаланың рухани байлығын насихаттап, туристерді тартудың тиімді құралына айналады. Шеберханаларда қолөнер бұйымдарының жасалу процесін көру, оларды сатып алу мүмкіндігі туристер үшін қызықты тәжірибе болады. Мейрамхана мен қонақүй кешенінің болуы туристерге жайлы демалыс ұсынып, қалада ұзағырақ болуға ынталандырады.
Мемлекеттің қолөнершілерге көрсетіп отырған қолдауы, атап айтқанда, шығындардың 25%-ына дейін субсидия беруі, бұл саланың дамуына серпін береді. Бұл шеберлердің материалдық-техникалық базасын нығайтуға, жаңа технологияларды енгізуге және өнім сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Нәтижесінде, қолөнер бұйымдарының бәсекеге қабілеттілігі артып, олардың экспорттық әлеуеті де жоғарылайды.
Бірыңғай дизайн-кодтың енгізілуі Түркістанның қалалық кеңістігін реттеудегі маңызды қадам болды. Бұл код қаланың біртұтас сәулеттік стилін қалыптастыруға, оның тарихи және мәдени келбетін сақтауға бағытталған. Сыртқы жарнамалар мен құрылымдардың ретке келтірілуі қаланың көрікті көрінісін бұзбай, оның эстетикалық құндылығын арттырады. Рейдтік іс-шаралардың тұрақты жүргізілуі дизайн-код талаптарының сақталуын қамтамасыз етеді.
Жалпы алғанда, Түркістан қаласындағы бұл жаңашыл жобалар мен шаралар қаланы рухани мұра мен заманауи өркениеттің үйлесімді ұштасқан, туристер үшін тартымды, тұрғындар үшін жайлы мекенге айналдыруға бағытталған. Қолөнершілер қалашығы, мемлекеттік қолдау, бірыңғай дизайн-код – бұл барлығы Түркістанның болашағына инвестиция болып табылады.
